Galler Başbakanı Rhun ap Iorwerth, İskoçya Başbakanı John Swinney ve Kuzey İrlanda Birinci Bakanı Michelle O’Neill, pazartesi günü Cardiff'te bir araya gelecek. Bu görüşme, Plaid Cymru lideri Rhun ap Iorwerth'in Galler Başbakanlığı görevine başlamasının ardından üç milliyetçi liderin ilk yüz yüze buluşması olacak. Toplantıya Sinn Féin lideri Mary Lou McDonald'ın da katılması bekleniyor.
Galler Başbakanı ap Iorwerth'in ev sahipliğinde gerçekleştirilecek görüşmelerde enerji, ekonomi, Avrupa Birliği ile ilişkiler ve yönetimler arası işbirliği konularının ele alınması öngörülüyor. Ap Iorwerth ve Swinney'nin ayrıca, günün ilerleyen saatlerinde bir araya gelerek “ortak çıkar alanlarında gelecekteki işbirliğine” ilişkin bir anlaşma imzalaması planlanıyor. Plaid Cymru'dan yapılan açıklamada, Birleşik Krallık'taki değişen siyasi tablonun, enerji ve ekonomi gibi alanlarda daha yakın siyasi işbirliğini zorunlu kıldığı ifade edildi. Açıklamada ayrıca, ülkelerin karşı karşıya bulunduğu daha geniş siyasi ve anayasal meseleler ile “kendi kaderini tayin hakkı” gibi konuların da görüşmeler kapsamında ele alınacağı belirtildi.
“WESTMINSTER MODELİ ARTIK İŞLEMİYOR”
Rhun ap Iorwerth, mayıs ayında yapılan Galler seçimlerinin ülke için “bir dönüm noktası” olduğunu belirtti. Birleşik Krallık genelinde yeni bir siyasi tablonun ortaya çıktığını savunan ap Iorwerth, “Westminster modelinin artık işlemediğine dair giderek artan bir kabul var” şeklinde konuştu. Kuzey İrlanda Birinci Bakanı Michelle O’Neill ise İrlanda Adası'nda yaşayanların çıkarlarının Westminster tarafından yeterince temsil edilmediğini dile getirdi. O’Neill, anayasal değişime hazırlıklı olunması gerektiğini vurgulayarak, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'da ilk kez aynı anda üç milliyetçi liderin görevde bulunmasını siyasi değişimin bir göstergesi olarak değerlendirdi. İskoçya Başbakanı John Swinney de anayasal değişim yönünde “inkâr edilemez” bir ivme olduğunu belirtti. Swinney, Birleşik Krallık'ı oluşturan ülkelerin önemli bir anayasal dönemeçte bulunduğunu savunarak, Westminster sisteminin vatandaşların beklentilerine yanıt vermediğini ifade etti.
Üç liderin buluşması, İskoçya'nın bağımsızlığına ilişkin tartışmaların İngiltere Parlamentosunda yeniden gündeme gelmesinin ardından gerçekleşiyor. İngiltere Başbakanı Andy Burnham, parlamentodaki Başbakana Sorular oturumunda yaptığı açıklamada, kamuoyunda yeterli destek oluşması halinde İskoçya'da ikinci bir bağımsızlık referandumunun değerlendirilebileceğine işaret etti. Burnham, bu durumu Kuzey İrlanda'da olası bir sınır referandumu için Hayırlı Cuma Anlaşması'nda öngörülen koşullarla karşılaştırdı. Ancak Burnham daha sonra, ikinci bir İskoçya bağımsızlık referandumunun henüz gündemde olmadığını belirterek açıklamasına açıklık getirdi. İskoçya'da Eylül 2014'te yapılan bağımsızlık referandumunda seçmenlerin yüzde 55'i Birleşik Krallık'ta kalma, yüzde 45'i ise bağımsızlık yönünde oy kullanmıştı.
Galler'de ise bağımsızlık konusunda İskoçya'dan farklı bir yaklaşım benimseniyor. Mayıs ayındaki Senedd seçimlerinin ardından Galler'in İşçi Partili olmayan ilk başbakanı olan ap Iorwerth, hükümetinin ilk döneminde bağımsızlık referandumu düzenlemeyeceğini açıklamıştı. Bunun yerine, bağımsızlık konusunda “ulusal bir tartışma” başlatmayı ve gelecekteki olası adımlar için bir komisyon kurmayı hedefliyor. Galler hükümeti ayrıca, polis teşkilatı ve gençlik adaleti gibi bazı alanlarda Londra'dan Cardiff'e yetki devredilmesini talep ediyor.
FİNANSMAN SİSTEMİ DE GÜNDEMDE
Görüşmelerde, Birleşik Krallık hükümetinin Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'ya sağladığı finansman konusu da ele alınacak. Galler hükümetleri uzun süredir kamu harcamalarının dağılımında kullanılan Barnett formülünün ülkeyi dezavantajlı duruma düşürdüğünü savunuyor. Bu sisteme karşılık, İskoçya açısından daha avantajlı olduğu yönünde değerlendirmeler de bulunuyor. Üç yönetimin liderlerinin gelecek ay İngiltere Başbakanı Andy Burnham ile de bir araya gelmesi planlanıyor. Birleşik Krallık hükümeti ise Başbakanın ülkenin dört parçasında da değişim sağlamaya kararlı olduğunu ve Birleşik Krallık'ın bütünlüğünü güçlü bir şekilde desteklediğini açıkladı.
MUHALEFETTEN TEPKİ
Galler Muhafazakâr Parti lideri Darren Millar, ap Iorwerth'i bağımsızlık tartışmalarına odaklanmakla eleştirdi. Millar, Galler hükümetinin sağlık sistemindeki sorunlar ve eğitim standartlarındaki düşüş gibi konulara öncelik vermesi gerektiğini savundu. Reform UK Wales de Plaid Cymru'nun Sinn Féin ve İskoç bağımsızlık yanlılarıyla gerçekleştireceği görüşmelere tepki gösterdi.
