ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada İran'ın geleceğe yönelik kapsamlı nükleer denetimlere onay verdiğini duyurdu. Trump, İran'ın en üst düzey nükleer denetimleri süresiz olarak kabul ettiğini ve bunun nükleer dürüstlüğü garanti altına alacağını belirtti. Bu kabulün gerçekleşmemesi durumunda başka bir müzakere olmayacağını da ekledi.
Bu açıklama, son haftalarda İsviçre'de gerçekleştirilen ABD-İran görüşmelerinin ardından geldi. ABD yönetimi, İran'ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerini yeniden kabul etmesini diplomatik sürecin en kritik aşamalarından biri olarak değerlendiriyor.
Trump, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı konusunda da önemli mesajlar verdi. İran ile varılan mutabakat kapsamında boğazın açık kalmasına izin verildiği ve yeni bir deniz ablukasına gidilmeyeceği ifade edildi. Ancak ABD donanmasının bölgedeki varlığını sürdüreceği ve gerektiğinde ablukanın yeniden uygulanabileceği vurgulandı. Mutabakatın önemli maddelerinden biri, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticaret ve enerji taşımacılığına yeniden açılması olarak görülüyor.
İran'a yönelik mali düzenlemeler de Trump'ın açıklamalarında yer aldı. ABD Hazine Bakanlığı tarafından serbest bırakılacak fonların doğrudan İran'ın kullanımına bırakılmayacağı, ABD kontrolündeki emanet hesaplarında tutulacağı ve yalnızca gıda ile tıbbi malzeme alımlarında kullanılabileceği belirtildi. Bu fonlarla özellikle ABD'li çiftçilerden mısır, buğday ve soya fasulyesi satın alınacağı ifade edildi.
İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada ise nükleer tesislerde yapılacak denetimlerin ülkenin ulusal güvenlik mekanizmaları ve parlamento onayına bağlı olduğu belirtildi. Ayrıca saldırılarda zarar gören bazı tesislerin denetime açılmasının henüz netleşmediği kaydedildi. Uzmanlar, tarafların nükleer denetimler konusunda prensipte uzlaşmış görünmesine rağmen uygulama detayları üzerinde müzakerelerin devam ettiğine dikkat çekiyor.
Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda ABD ile İran arasında nükleer program, yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı'nın kullanımı gibi konularda ilerleme sağlandı. Tarafların önümüzdeki 60 gün içinde daha kapsamlı bir anlaşma için teknik görüşmeleri sürdürmesi bekleniyor.
