Türkiye demokrasi tarihinde 27 Mayıs 1960'da yaşanan askeri darbenin üzerinden 66 yıl geçti. Bu darbe, Anayasa'nın ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin feshedilmesiyle sonuçlanırken, dönemin Başbakanı Adnan Menderes ile iki bakanının idam edilmesiyle de hafızalara kazındı. Seçilmiş hükümeti hedef alan bu müdahale, millet iradesini hiçe sayarak Türkiye'de vesayetçi anlayışın yerleşmesine zemin hazırladı.
Darbe sonrası kurulan Yassıada mahkemelerinde yaşanan hukuki süreçler ve siyasi hesaplaşmalar, kamuoyunda tartışılmaya devam ediyor. Milli Birlik Komitesi tarafından yönetime el konulmasının ardından dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes ve Demokrat Parti yöneticileri gözaltına alındı. Demokrat Parti'nin üç kez üst üste seçim kazanmasıyla gücünü kaybeden bazı çevrelerin, askeri müdahaleyi 'devrimi koruma' amacıyla meşrulaştırma çabaları olduğu belirtiliyor. Ancak daha sonra ortaya çıkan belgeler, darbenin hukuk düzenini askıya alan siyasi bir müdahale olduğunu gösterdi.
'Bebek Davası' ve 'Köpek Davası' gibi isimlerle açılan soruşturmalar, yargılamaların siyasi propaganda aracı olarak kullanıldığı yönündeki eleştirilere neden oldu. Yassıada yargılamaları sonucunda Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan hakkında idam kararı verildi. Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan 16 Eylül 1961'de, Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961'de İmralı'da idam edildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve AK Parti, bu olayın yarattığı olumsuz mirası ortadan kaldırmak için çalışmalar yürüttü. Uzun yıllar 'yasaklı ada' olarak bilinen Yassıada, 'Demokrasi ve Özgürlükler Adası' adı altında bir müzeye dönüştürüldü.
Menderes'in idam sehpasına giderken söylediği sözler ve yazdığı son mektup, Türkiye'nin demokrasi hafızasında derin izler bıraktı. Darbenin ardından hazırlanan 1961 Anayasası ile askeri ve bürokratik vesayet kurumsallaştırıldı. Bu durumun, ilerleyen yıllarda yaşanan 12 Mart, 12 Eylül ve 28 Şubat askeri müdahaleleri için de zemin oluşturduğu değerlendiriliyor.
Dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in, darbe hazırlıklarına karşı önlem almadığı yönündeki eleştirilere, bir milletvekili ile yaptığı görüşme ışık tutuyor. 2003 yılında K.A.'a verdiği röportajda Gıyasettin Emre, darbe öncesi Başbakanlık'ta Menderes ile yaptıkları görüşmeyi aktardı. Emre, darbe söylentilerini Menderes'e ilettiğinde, Menderes'in nöbet tutan askerleri işaret ederek, 'Bu Mehmetçik mi darbe yapacak?' şeklinde karşılık verdiğini belirtti. Emre, darbeyi radyodan öğrendiğini ve teslim olmaya karar verdiklerini, sonrasında Harp Okulu'na götürüldüklerini anlattı.
